އުސޫލު
މި ސައިޓުގައި ރެކޯޑުކުރަނީ ދައުލަތުގެ ވެރިންނާއި ސަރުކާރުގެ ވެރިން ވޯޓަރުންނަށް ވަޢުދުވި ކަންތައްތަކާއި، އޭގެ ފަހުން ހިނގި ކަންތައްތައް. މިހާރު މިތާ ރެކޯޑުކުރެވިފައި ވަނީ 126 ޤައުމު، 252 ލީޑަރުން އަދި އެ ލީޑަރުން ވަޢުދުވި 1,639 ވަޢުދު. ވަޢުދެއް ސައިޓަށް އަރާ ގޮތާއި، އޭގެ ހާލަތު ކަނޑައަޅާ ގޮތާއި، ސްކޯގެ މާނައާއި، އެހާމެ މުހިންމުކޮށް، ސްކޯގެ މާނައަކަށް ނުވާ ކަންތައްތައް މި ޞަފްޙާގައި ބަޔާންކޮށްދޭ.
ވަޢުދެއްގެ ގޮތުގައި ގުނާ ކަންތައް
ވަޢުދަކީ މުސްތަޤްބަލުގެ ނަތީޖާއަކާ ބެހޭގޮތުން، ލީޑަރު އަމިއްލައަށް ނުވަތަ ލީޑަރުގެ ނަމުގައި ކުރާ، ކަނޑައެޅިގެންވާ އަދި ޗެކްކުރެވޭ ވަޢުދެއް: މެނިފެސްޓޯއެއް، ތަޤްރީރެއް، ނޫސްބަޔާނެއް، އިންޓަވިއުއެއް ނުވަތަ ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕޯސްޓެއްގައި.
“2027 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އަހަރެމެން 500 ކްލިނިކް ބިނާކުރާނަން” އަކީ ވަޢުދެއް. “ރަނގަޅު ޞިއްޙީ ޚިދުމަތަކަށް އަހަރެމެން ޢަހުދުވެފައި ވަން” އަކީ ވަޢުދެއް ނޫން، ސަބަބަކީ އެ ވަޢުދު ފުއްދިތޯ ފަހުން އެއްވެސް މީހަކަށް ދައްކައެއް ނުދެވޭނެތީ. ކުރިން ކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ ބަޔާންތަކާއި، އެނަލިސްޓުންގެ ލަފާކުރުންތަކާއި، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ޝަޚްޞިއްޔަތުންގެ ވަޢުދުތައް ރެކޯޑެއް ނުކުރެވޭ.
ހާލަތު ކަނޑައަޅާ ގޮތް
ކޮންމެ ވަޢުދަކަށް އެއް ހާލަތެއް ވާއިރު، އޭގެ ލިޔެވިފައިވާ ތަފްސީލަކާއި، އެކަމުގެ ބިންގާ ކަމުގައިވާ މަސްދަރުތައް ވެސް ހުރޭ.
- ފުއްދާފައި. ވަޢުދު ބުނި ގޮތަށް، މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފުއްދާފައިވޭ.
- ބައެއް ފުއްދާފައި. ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ފުއްދާފައިވީ ނަމަވެސް، ވަޢުދުވި މިންވަރަށް ނުފުރޭ.
- މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ. ޢަމަލީ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަމުންދާއިރު، ނަތީޖާ އަދި ކަނޑައެޅިފައެއް ނުވޭ.
- ހުއްޓިފައި. މަސައްކަތް ފެށި ނަމަވެސް، އެ ހުއްޓިފައި ނުވަތަ ފަހަތަށް ދަނީ.
- ފަށާފައި ނުވާ. އަދި އެއްވެސް މާނަވީ ފިޔަވަޅެއް އަޅާފައެއް ނުވޭ.
- މުގުރާލާފައި. ވަޢުދު ދޫކޮށްލާފައި، އަނބުރާ ބަދަލުކޮށްފައި، ނުވަތަ ނުފުއްދައި މުއްދަތު ހަމަވެފައިވޭ.
ވަޢުދެއް ވަޒަންކުރަނީ ބުނި ކަމުގެ މައްޗަށް، ސިޔާސަތަކީ ބުއްދިވެރި ސިޔާސަތެއްތޯގެ މައްޗަށް ނޫން. ހާލަތަކާ ބެހޭގޮތުން ވިސްނުންތެރި މީހުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލު ތަފާތުވާނަމަ، ތަފްސީލުގައި އެކަން ބަޔާންކުރޭ. ހާލަތު ބަދަލުވުމުން، ކުރީގެ ހާލަތުތައް ތާރީޚު ޖަހާފައިވާ ރެކޯޑެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނަން ހުރޭ.
ވަޢުދު ފުއްދުމުގެ ސްކޯ
ސްކޯއަކީ ލީޑަރެއްގެ ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ވަޢުދުތަކުގެ ތެރެއިން ފުއްދާފައިވާ ބައި، 0 އިން 100 އަށް ހުންނަ މިންގަނޑަކުން. ފުއްދާފައިވާ ވަޢުދެއް 1 ގެ ގޮތުގައި، ބައެއް ފުއްދާފައިވާ ވަޢުދެއް 0.5 ގެ ގޮތުގައި، މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ވަޢުދެއް 0.25 ގެ ގޮތުގައި، އަދި ހުއްޓިފައިވާ، މުގުރާލާފައިވާ ނުވަތަ ފަށާފައި ނުވާ ވަޢުދުތައް 0 ގެ ގޮތުގައި ގުނޭ. ޖުމްލަ އަދަދު ބަހަނީ ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ވަޢުދުތަކުގެ އަދަދަށް.
ވަޢުދުތަކުގެ އަދަދު މުހިންމު. ކޮންމެ ސްކޯއަކާއެކު، އެ ސްކޯ ބިނާވެފައިވާ ވަޢުދުތަކުގެ އަދަދު ދައްކާ. 6 ވަޢުދަށް ވުރެ މަދުނަމަ، ސްކޯ ވަގުތީ ކަމަށް ފާހަގަކޮށް އަޅިކުލައިން ދައްކާ، އަދި ކުރީގެ ލީޑަރުގެ ސްކޯއާ އަޅައެއް ނުކިޔޭ.
އާ ވަޢުދުތައް މަޑުކުރޭ. ވެރިކަމުގައި ހުރި ލީޑަރެއް އަހަރަކަށް ނުވަނީސް ކޮށްފައިވާ، އަދި ފަށާފައި ނުވާ ވަޢުދެއް ލިސްޓުގައި ހިމަނާ ނަމަވެސް ސްކޯއިން ބޭރުކުރެވޭ. މިގޮތަށް ކުރަނީ، އާ ދައުރެއްގެ އެޖެންޑާ އިޢުލާންކުރާ ދުވަހު އެއީ ނާކާމިޔާބީއެއްގެ ގޮތުގައި ނުގުނުމަށްޓަކައެވެ. މަސައްކަތް ފެށުމާއެކު، އަހަރެއް ފާއިތުވުމާއެކު، ނުވަތަ އޭގެ މުއްދަތު ހަމަވުމާއެކު އެ ވަޢުދު ސްކޯގައި ގުނޭ.
ސްކޯއަކީ ނޫން ކަންތައްތައް. މިއީ މިތާ ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ވަޢުދުތަކުގެ ޚުލާޞާއެއް، ލީޑަރެއްގެ މަގާމުގެ މުއްދަތުގެ މައްޗަށް ކުރާ ޙުކުމެއް ނޫން. ބޮޑު ވަޢުދަކަށް ކުޑަ ވަޢުދަކަށް ވުރެ ބޮޑު ވަޒަނެއް ނުދޭ. މިއީ ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ވަޢުދުތަކަކީ ކޮބައިކަމަށް ބިނާވާ އެއްޗެއް، އަދި ވެރިކަމުގެ މުއްދަތުގެ ފެށުމުގައި ހުންނަ ލީޑަރެއްގެ ގިނަ ވަޢުދުތަކެއް އަދިވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ހާލަތުގައި ހުންނާނެ. މި ވަޒަންތަކަކީ މި ސައިޓަށް ހޮވާފައިވާ އުސޫލެއް؛ އެހެން އުސޫލަކުން ތަފާތު އަދަދުތަކެއް ލިބޭނެ.
މަސްދަރުތައް
ކޮންމެ ވަޢުދެއް ކުރި ތަނާއި، އޭގެ ހާލަތު ބިނާވެފައިވާ އެއްޗެއް ބަޔާންކޮށްފައިވޭ. ކިޔުންތެރިއަކަށް ހުޅުވޭ ލިންކެއް ނެތި އާ ވަޢުދެއް ޝާއިޢުނުކުރެވޭ، އަދި އަސްލު ޞަފްޙާ ނަގާލައިފިނަމަ ބޭނުންކުރުމަށްޓަކައި، އެ ޞަފްޙާގެ ކޮޕީއެއް ރައްކާކުރުމަށް Internet Archive އަށް އެދެވޭ.
ފުރަތަމަ 1,557 ވަޢުދު ޑްރާފްޓުކުރެވުނީ ޢާންމު ރެކޯޑުތަކުން، AI މޮޑެލެއްގެ އެހީގައި، މަސްދަރުތަކުގެ ނަން ބަޔާންކޮށް، ނަމަވެސް ލިންކު ނުހިމަނައި. އޭގެ ފަހުން އޮޓޮމެޓިކް ސާޗެއްގެ ޒަރިއްޔާއިން ލިންކުތައް ހިމެނީ، ސާޗް ނަތީޖާތަކުގައި ފެނުނު އަދި އެ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ކަމަށް ބެލެވުނު ޞަފްޙާތައް އެކަނި ބާއްވައިގެން. ވަޢުދުތަކާއި ލިންކުތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއް މީހަކު ވަކިވަކިން ޔަޤީންކޮށްފައެއް ނުވޭ. އެއްވެސް އެއްޗެއް ގޯސްނަމަ، ރިޕޯޓުކޮށްދެއްވުން އެދެން.
އާ ވަޢުދުތައް އިތުރުކުރާ ގޮތް
ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު، އޮޓޮމެޓިކް ސްކޭނެއްގެ ޒަރިއްޔާއިން ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ކޮންމެ ލީޑަރެއްގެ ރަސްމީ ސައިޓުތަކާއި ޚަބަރުތަކުގައި، އެ ހަފްތާގައި ކުރި ވަޢުދުތަކާއި، ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ވަޢުދުތަކާ ގުޅޭ އާ ކަންތައްތައް ހޯދާ. ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ކޮންމެ ޤައުމެއްގެ ޞަފްޙާއަކުން ލިންކަކާއެކު ވަޢުދެއް ފޮނުވިދާނެ.
މި ދެ މަގުން ވެސް ދަނީ އެއް ރިވިއު ލިސްޓަކަށް. ރިވިއުކުރާ މީހަކު މަސްދަރު ހުޅުވައި، ލަފުޒުތައް ޗެކްކޮށް، އެ ޤަބޫލުކުރުން ނުވަތަ ރައްދުކުރުން ކުރޭ. ސްކޭނުން ފެނުނު ނުވަތަ ޢާންމުން ފޮނުވި އެއްވެސް އެއްޗެއް، ރިވިއުކުރާ މީހަކު ޤަބޫލުކުރުމަށް ފަހު މެނުވީ ސައިޓުގައި ނުފެންނާނެ.
ސްކޯ ނުދެވޭ ޤައުމުތައް
މި އުސޫލު މަސައްކަތްކުރަނީ ލީޑަރުން ވޯޓަރުންނަށް ވަޢުދުވެގެން ވެރިކަމަށް އަންނަ ތަންތަނުގައި އެކަނި. 62 ޤައުމު ލިސްޓުކޮށްފައިވަނީ ސްކޯއެއްގެ ބަދަލުގައި ތަފްސީލަކާއެކު: ވާދަވެރި ޤައުމީ އިންތިޚާބު ނުބާއްވާ ޤައުމުތަކާއި، ހޮވިފައިވާ އެކަނި ލީޑަރެއް ނެތް ބައެއް ޑިމޮކްރަސީތައް. ރެކޯޑުކުރެވިފައިވާ ބައެއް ޤައުމުތަކުގައި ބާއްވާ އިންތިޚާބުތަކަކީ އޮބްޒަވަރުން ޢަދުލުވެރި ނޫން ކަމަށް ވަޒަންކުރާ އިންތިޚާބުތައް؛ އެ ޤައުމުތަކަށް ސްކޯ ދެވޭއިރު، ޞަފްޙާގައި އެކަން ފާހަގަކޮށްފައިވޭ.
ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތައް
އަޅާކިޔާ ޞަފްޙާގައި ކޮންމެ ލީޑަރެއްގެ ރެކޯޑާ ބަރާބަރަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމާޢަތްތަކުން ޝާއިޢުކުރާ މިންގަނޑުތައް ދައްކާ: Transparency International ގެ ކޮރަޕްޝަން ޕާސެޕްޝަންސް އިންޑެކްސް، ވޯލްޑް ބޭންކުގެ Worldwide Governance Indicators އާއި World Development Indicators، V-Dem Institute ގެ ޑިމޮކްރަސީއާއި މަދަނީ މިނިވަންކަމުގެ އިންޑެކްސްތައް، Freedom House ގެ ރޭޓިންގްތަކާއި ޔޫއެންޑީޕީގެ އިންސާނީ ތަރައްޤީގެ އިންޑެކްސް.
މިއިން ދައްކަނީ އެއް މީހަކު ނޫން، މުޅި ޤައުމެއް. ކޮންމެ މިންގަނޑެއް ދައްކަނީ ވެރިކަމުގެ މުއްދަތު ފެށުނު އަހަރާއި، މުއްދަތުގެ އެންމެ ފަހު އަހަރަށް؛ އެހެންކަމުން ފުރަތަމަ އަދަދުން ދައްކަނީ ލީޑަރަށް ވާރުތަވި ހާލަތު.
ބަސްތައް
މި ސައިޓު ލިބެން ހުރީ 42 ބަހުން، އޭގެ ތެރޭގައި ސައިޓުން ރެކޯޑުކުރާ ކޮންމެ ޤައުމެއްގެ ރަސްމީ ބަހެއް ނުވަތަ ރަސްމީކޮށް ޤަބޫލުކުރާ ބަހެއް ހިމެނޭ. ވަޢުދުތަކުގެ ރެކޯޑުތަކާއި، އޭގެ ހެކިތަކާއި، ލީޑަރުންގެ ތަޢާރުފާއި، ޤައުމަކަށް ސްކޯ ނުދެވޭ ސަބަބުތައް ދިރާސާކޮށް ލިޔުނީ އިނގިރޭސި ބަހުން؛ އެހެން ބަސްތަކުގައި އެ ހުންނަނީ މެޝިނުން ތަރުޖަމާކޮށްފައި، އަދި ކޮންމެ ވަޢުދެއް އޭގެ އަސްލު އިނގިރޭސި ލަފުޒުތަކުން ދެއްކޭނެ، މަރުޖަޢަކަށް ދެމިހުންނަނީ އެ ލަފުޒުތައް. ނަންތަކާއި، ޕާޓީތަކުގެ ނަންތަކާއި، ޤައުލުތަކާއި، މަސްދަރުތަކުގެ ސުރުޚީތައް ރެކޯޑުކުރެވުނު ގޮތަށް ބާއްވާ. އެސިސްޓެންޓް ޖަވާބުދެނީ ސުވާލު ކުރި ބަހުން.
ރަނގަޅުކުރުން
މިހާ ބޮޑު ރެކޯޑެއްގައި ކުށްތައް ހުރުމަކީ އުންމީދުކުރެވޭ ކަމެއް، އަދި ރަނގަޅުކުރުންތަކަށް މަރުޙަބާ. ޤައުމެއްގެ ޞަފްޙާގައި ކޮންމެ ވަޢުދެއް ހުޅުއްވާފައި ގޯހެއް ރިޕޯޓުކުރައްވާ ހޮއްވަވާ. ގޯސްވެފައިވާ ކަމެއް ބުނެދީ، އެކަން ދައްކުވައިދޭ ލިންކެއް ދެއްވާ. ރިޕޯޓުތައް ދަނީ އެ ރިވިއުކުރާ މީހުންނަށް، އަދި ހެކި ތާއީދުކުރާ ހިނދެއްގައި ރެކޯޑު ރަނގަޅުކުރެވޭ.
ސައިޓުގައިވާ ކޮންމެ ވަޢުދެއްގައި އެ ވަޢުދު ބިނާވެފައިވާ މަސްދަރުތައް ދައްކާތީ، ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އެ މަސްދަރުތަކާ އަޅާކިޔައި އެންޓްރީއެއް ޗެކްކޮށް، އޭގައި އުނިކަމެއް ހުރި ތަނެއް ރިޕޯޓުކުރެވޭނެ.
އެނގިފައިވާ ހަދުތައް
- ކަވަރޭޖް ހަމަހަމަ ނޫން. ބޮޑެތި ޤައުމުތަކުގެ ރެކޯޑުތައް ކުދި ޤައުމުތަކަށް ވުރެ ފުރިހަމަ.
- ރެކޯޑުތައް ހާދިޘާތަކަށް ވުރެ ފަސްވެދާނެ، ޚާއްޞަކޮށް އިންތިޚާބަކަށް ނުވަތަ ސަރުކާރު ބަދަލުވުމަކަށް ފަހު.
- އިނގިރޭސި ބަހުގެ މަސްދަރުތަކަށް ހިއްސާއަށް ވުރެ ބޮޑު ތަމްސީލެއް ލިބިފައިވޭ.
- އޮޓޮމެޓިކް ކިޔުން ހަނިކުރާ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި ކުރާ ވަޢުދުތައް ހަފްތާގެ ސްކޭނުން ފާއިތުވެދާނެ.